روزنامک: كودتای فوریه 1921 ایران و تحوّلات پس از آن ـ بیدارشدن ناسیونالیسم ایرانی
1 اسفند 1397 - 20 فوريه 2019

كودتای فوریه 1921 ایران و تحوّلات پس از آن ـ بیدارشدن ناسیونالیسم ایرانی

واحدهاي تيپ قزاق هجدهم فوریه1921 (29 بهمن 1299 )، به قصد تصرف تهران و كودتا به سوي پايتخت به حركت درآمدند. تيپ قزاق که آموزش نظامي روسي داشت در آن وقت در منطقه قزوين مستقر بود. اين نيرو به فرماندهي رضاخان میرپنج (سرتیپ و بعدا رضاشاه پهلوی) سوم اسفند1299 تهران را با شکست دادن پلیس وگارد محافظ متصرف شد و سلطان احمدشاه قاجار چهارم اسفند 1299 (23 فوريه 1921) مجبور شد که حكم رياست الوزرايي سيد ضياءالدين طباطبايي يزدي و سرداريِ سپه ژنرال رضاخان را صادر کند. در جریان تصرف تهران در سوم اسفند، فتح الله اكبر (معروف به سپهدار رشتي) رئيس الوزراءِ وقت به سفارت انگلستان كه اين دولت خود موافق كودتا بود پناه برده بود.
     سلطان احمدشاه كه به كودتا تسليم شده بود در حُكم نخست وزيري سیّد ضیاء اعتراف به غفلت و لاقيدي كابينه هاي قبلي و عدم امنيت در كشور و بلاتكلبفي ملّت كرده بود. سيدضياء طباطبايي يزدي، تحصيلكرده فرانسه قبلا در تهران روزنامه منتشر مي كرد.
    در همين روز (چهارم اسفند 1299) ژنرال رضاخان پهلوی اعلاميه «حُكم مي كنم» را صادر كرد كه بر ديوارهاي تهران الصاق شد و فهرستي از كساني را كه بايد دستگير شوند به قزاق ها داد و شهر را جز نانوايي ها، میوه ـ سبزی فروشی ها و قصّابي ها موقتا به حالت تعطيل در آورد.
    به باور مورّخان، دولت لندن به کودتا چراغ سبز داده بود. بيم انگلستان (که در 31 آگوست 1907 و طبق سازشنامه سن پترزبورگ، ایران را به دو منطقه نفوذ خود و دولت تزاری روسیه تقسیم کرده بود) در آن زمان از كمونيست شدن ايران و انتقال كمونيسم از طريق ايران به كشورهاي عربي بود كه پس از جنگ جهاني اول و انهدام عثماني عمدتا به لندن سپرده شده بودند و فاصله غني و فقير در مناطق عربي و در نتيجه آمادگي براي پذيرش افكاري سوسياليستي فراهم بود. دولت بلشویکی (کمونیستی) روسیه که در پی انقلاب اکتبر 1917 بر سر کار آمده بود سارشنامه سن پترزبورگ را لغو و نیروهای خودرا از ایران فراخوانده بود. انگلستان می دانست که وجود طبقه و كلاس در جامعه ایران، فئودالیسم و غيردولتي بودن تاسيسات و منابع توليد (استثمار) بذر هواداری از کموبیسم و دولت مسگو را کشت کرده است. مشاوران دولت لندن که منافع فراوان در آسیای غربی و جنوبی به دست آورده بود برای پیشگیری از سلطه کمونیست ها و بازگشت روسیه به صحنه ایران، راهي جز احياء ناسيوناليسم ايراني نمي ديدند و ژنرال رضاخان را یک ناسیونالیست ایرانی تشخیص داده بودند.
    به علاوه، پس از سوسیالیست شدن روسیه و خروج مسکو از رقابت های استعماری، دولت لندن نگران تجدید جاه طلبی های روس ها در ايران و کُلِ آسياي غربي و جنوبي و این بار با شعار سوسیالیسم بود. تلاش دولت لندن در آن زمان بر این بود که در پی کودتا و حتی پادشاه شدن ژنرال رضاخان پهلوی، اداره امور (وزیران و مدیران) ازعوامل انگلیس (همان مقامات زمان قاجارها) باشند. رضاشاه که متوجه قضیه شده بود به تدریج به طرد این عوامل دست زد.
    رضاشاه از اواسط دهه 1930 متمایل به سران آلمان و ایتالیا شد زیرا که هر سه افکار ناسیونالیستی و وجوه مشترک متعدد داشتند. رضاشاه شیفته هدف های موسولینی به احیاء امپراتوری روم باستان شده بود و با کمک او برای ایران یک نیروی دریایی مؤثر به وجود آورد و با این نیرو، انگلیسی ها را از چند پایگاهِ شان در خلیج فارس ازجمله «باسعیدو» بیرون راند.
     رضاشاه (1256 ـ 1323 هجری خورشیدی) با هدف بازآوردن دست کم بخشی از سرزمین های ازدست رفته در دوران قاجارها، محرمانه با هیتلر به توافق رسیده بود و اگر خیانت چند نفر در آگوست 1941 (شهريور 1320) نبود، ارتش ایران از جنوب و ارتش آلمان از شمال، قفقازرا تصرف کرده بودند. رضاشاه نقشه پس گرفتن نقاط از دست رفتهِ خراسان بزرگتر را هم در سر داشت.
     از آنجاکه رضاشاه ازمیان مردم برخاسته و از «هیچ» آغاز کرده بود دردها و دشواری ها را درک می کرد. او که از مازندران برخاسته بود می خواست که راه دیلمیان، زیاریان و ماکان کاکی را که از شمال ایران برخاسته بودند بپیماید. رضاشاه احساسات نیرومند ناسیونالیستی ایرانیان را می دانست و در ملاقات با ناسیونالیست معروف آلمانی ـ دکتر شاخت این مطلب را با او درمیان نهاده بود و دکتر شاخت پس از جنگ جهانی دوم و در بازجویی های فاتحان جنگ جهانی دوم که از او به عمل آمد آن را بطور کامل بیان داشته بود.
بازگشت به فهرست مطالب...   




 

 

   
 

Vestidos de Casamento
 





 
 
© Copyright 2004   Rooznamak.com   All Rights Reserved