روزنامک: چرا در ایران با عقاید «رابرت اوون» فرضيه پرداز سوسياليسم تعاوني آشنا نیستند؟
3 آذر 1397 - 24 نوامبر 2018

چرا در ایران با عقاید «رابرت اوون» فرضيه پرداز سوسياليسم تعاوني آشنا نیستند؟

چهاردهم ماه می زادروز و هفدهم ماه نوامبر سالروز درگذشت «رابرت اوون» صاحب فرضیه Utopian Socialism است. ولی او در ایران، در میان مردم معمولی شناخته شده نیست زیراکه اهل قلم ـ آنانکه تمایلات کمونیستی داشتند اورا سوسیالیست نمی دانستند برای اینکه که سوسیالیست کردن جامعه از طریق انقلاب را رد کرده است و آنانکه مذهبی بودند، وی را لامذهب می پنداشتند، حال آنکه فقط کلیسا رو نبود. رابرت اوون که در جوانی کسب و کار پارچه بافی داشت به تجربه دریافته بود که باید برای تأمین برابری نسبی مردم راهی یافت، و پس از تجربه بسیار به این نتیجه رسید که باید نخست این فرضیه را در یک جامعه کوچک تجربه کرد و اگر تجربه موفق باشد، جوامع دیگر خود به خود به آن خواهند گرایید و به عبارت دیگر، مدینه فاضله ای که به آن صورت ساخته شود الگو قرار خواهد گرفت. او با سوسیالیستی کردن یک جامعه از طریق انقلاب مخالف بود و این سوسیالیستی شدن را «تحمیلی» می دانست که زمانی خواهد رسید که افراد جامعه آن را به دور خواهند افکند. اعضای یک جامعه نخست باید همفکر و دارای خصلت مشابه شوند تا یک نظام تازه را از دل و جان پذیرا شوند و نگذارند که شماری کم آن را به فساد بکشانند. نظریه «اوون» بی شباهت به عقاید سن سیمون و شارل فوریه نبود. در دهه اول قرن 21، هوگو چاوس چنین فرضیه ای را مطرح ساخت که سوسیالیسم قرن 21 و نیز سوسیالیسم توأم با رعایت اخلاقیات معروف است و امّا درباره «رابرت اون»:
    17 نوامبر سالروز درگذشت «رابرت اوونRobert Owen» است که به سال 1858 در 87 سالگي در نیوتُن ـ شهرکی در ویلزِ بریتانیا، همان جایی که به دنیا آمده بود از این دنیا رفت.
    «اوون» مبتکر «سوسياليسم تعاوني» است که افکار خود را در اسکاتلند و نيز در يک منطقه کشاورزي در ایندیانای آمريکا به معرض تجربه گذاشت.
     اوون با اين عقيده که جامعه بايد عاري از فقر، جنايت و مرض باشد و مردم با شادي و خوشبختي و بدون ترس و هراس از آينده و در نهايت خوش بيني زندگي کنند طرح مدينه فاضله (Utopia) خود را نوشت تا يک الگو براي سراسر جهان شود و نخستين مدينه فاضله را به نام «نيو لانارکNew Lanark» به وجود آورد. واژه Dystopia از همین زمان زبانزد شد که مفهوم آن جامعه ای است که در آن شکاف طبقاتی و انواع فساد زیاد است و توده مردم شادی ندارند.
     اوون گفته است که بشر از طريق آموزش و ارتقاي سطح آگاهي هاي خود و با زندگاني برادروار مي تواند به نيکبختي و پيشرفت دست يابد و بايد بهترين آموزش و پرورش و بهداشت يكنواخت و مطلقا رايگان برايش فراهم شود و وسايل تفريح و ورزش نيز عمومي و رايگان باشد. فيدل کاسترو پس از پيروزي انقلاب کوبا، آموزش و پرورش و بهداشت يكنواخت و مطلقا رايگان را در اين کشور به اجرا گذارد که برنامه هايي موفق بوده اند.
     اوون همچنين گفته است که «دانش و مهارت» بزرگترين ثروت فرد و جامعه است؛ بنابراين وسيله کسب دانش و مهارت براي همه کساني که خواهان و مستعد آن باشند بايد فراهم شود و در دسترس همگان باشد. مديريت جامعه بايد حرف نداشته و خالي از هرگونه ضعف باشد و مردم به تحقيق بدانند که براي اداره جامعه چه کساني را انتخاب کنند و اين انتخاب بايد عالما و عامدا باشد [نه، تحت تاثير تبليغ و القاء]، بنابراين بايد دسترسي منصفانه به شناخت چنين افرادي وجود داشته باشد. وي که با وضعیت پارلمان انگلستان و چند کشور دیگر که در زمان او دارای پارلمان بودند آشنا بود معتقد نبود که دوره يک نماينده بايد به اتمام برسد تا کنار برود. طبق آموزش هاي او، اعضاي جامعه بايد بتوانند هروقت که احساس کنند در انتخاب نماينده اشتباه کرده اند او را برکنار سازند. به عقيده «اوون»، جبران اشتباه بايد فوري باشد. به اشتباه نبايد مهلت داد.
     اوون به جاي بکار بردن واژه «سوسياليسم»، از فرضيه خود به عنوان روش «هماهنگي و تلاش مشترک جهاني انسانها و جوامع بشري برای رسیدن به برابری و سعادت» نام برده و داشتن زندگاني خوب و خوش بيني و اميد را حق انسان خوانده و گفته است که پيشرفت صنعت و تكميل ابزارها [تکنولوژي] بشر را آسوده تر و زحمتش را کمتر مي کند ولي پیشرفت صنعت نمي تواند به تامين اخلاقيات که عامل تکامل انسان است کمک کند. تداوم آموزش است که انسان را اخلاقی می کند.
     اوون اين عقيده را اعلام داشت که کشاورزي و صنعت و ساير منابع توليد که محصول آنها مورد نياز همگاني مردم است بايد به صورت تعاوني اداره شوند و محصول آنها مستقيما از توليد کننده به دست مصرف کننده برسد تا به سود هر دو طرف باشد و گفت که در اين صورت است که افراد في مابين [دلال ها] که بدون انجام كار مفيد، از توليد کننده و مصرف کننده استفاده مي برند جذب کار توليدي مي شوند و جامعه نيرومند و ثروتمند مي گردد و طبقات اجتماعي به تدريج از ميان مي روند و يا تفاوت سطح اين طبقات به حداقل مي رسد و با کاهش فاصله طبقاتي، کينه و عُقده (تنفر) که مسبب بسياري از ناهنجاري هاست از ميان مردم رخت بر مي بندد.
     اوون با فروش هرگونه زمين مخالف بود و زمين و منابع زيرزميني و آبها را همانند هوا متعلق به همگان مي دانست که بايد در دست دولت به عنوان نماينده و مباشر جامعه باشد و مديريت جامعه چنانچه نياز باشد با وضع ضوابط اين منابع ملي را از طريق اجاره براي بهره برداري واگذار کند و اگر موجر در صدد بهره برداري برنيايد سند اجاره باطل خواهد بود. به اين ترتيب فرد تنها مالک آن چيزي بايد باشد که در زمين استيجاري به وجود مي آورد ( اصطلاحا اعياني).
     فرضيه «اوون» دولت ها را مکلّف مي کند که با وضع قوانين و اجراي دقيق آنها توزيع ثروت را ميان مردم متعادل کنند تا جرائم و فساد به حداقل برسد و از كينه و نارضائي كه عصيان نتيجه آن است اثري نباشد.
     از اواخر قرن 19 و در طول قرن 20 تاسيس هرگونه شرکت تعاوني (توليد ، مصرف و خدمات) و اموري از قبيل سهيم كردن كاركنان در سود شركتها و کارخانه ها و واگذاري مؤسسات به كاركنان آنها از افکار اوون است.
    بسياري از جامعه شناسان افکار اوون را عملي ترين راه سوسياليستي کردن (محدود) جوامع مي دانند که با روانشناسي، عادات و رسوم مردم هم درگيري نخواهد داشت. برخي از اسلام شناسان غرب، انديشه هاي «اوون» را بيش از هر فرضيه پرداز اروپايي ديگر، نزديك به تعاليم اسلامي مي دانند كه تاكيد بر تعاون در امور و محدوديت مالكيت و ردّ اجحاف، احتكار و كم فروشي (فرمول عرضه و تقاضا) دانسته اند.
بازگشت به فهرست مطالب...   




 

 

   
 

Vestidos de Casamento
 





 
 
© Copyright 2004   Rooznamak.com   All Rights Reserved